Breaking News
Home / آموزش / بررسی روانشناسی دین در word

بررسی روانشناسی دین در word

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 بررسی روانشناسی دین در word دارای 54 صفحه می باشد و دارای تنظیمات و فهرست کامل در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد بررسی روانشناسی دین در word  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

الف: روانشناسی دین
در انقلاب علمی قرن شانزدهم دانشمندانی چون فرانسیس بیكن  بین علم و دین تعارض نمی‌دیدند و علاقه‌مند بودند كه علم در خدمت الهیات قرار گیرد. در قرن هفدهم نیوتون  و بویل  تصور می‌كردند قوانینی كه كشف كرده‌اند ـ همچون قانون جاذبه ـ قوانین الهی هستند. این دانشمندان انسان‌هایی دینی بودند و فعالیت‌های علمی آنها مورد استقبال دانشمندان الهیات قرار گرفت. اما نظریه كپرنیك  مبنی بر اینكه زمین مركز عالم نیست و به دور خورشید می‌گردد، نخستین اختلاف‌ها بین دانشمندان و عالمان الهیات را موجب شد. بسیاری نظریه كپرنیك را در تعارض با كتاب مقدس می‌دانستند. آنچه بعدها در مورد گالیله اتفاق افتاد بسیاری را بر آن داشت كه در زمینه متون دینی به تفسیر گری روی آورند (آرژیل ، 2000).
اگر چه مطالب و نظریه‌پردازی در زمینه‌های مختلف دینی، از قدمت طولانی برخوردار است، اما مطالعه دین از زاویه روانشناسی از حدود یكصد سال پیش آغاز شده است. نگرش دینی و موضوعات مربوط به حیطه دین در روانشناسی، تحت عنوان روانشناسی دین می‌باشد كه موجودیت خود را به هم‌زمانی پیدایش ادیان تطبیقی در قرن نوزدهم با پیدایش دو رشته دیگر یعنی روان تحلیل‌گری و روانشناسی فیزیولوژیك مدیون است (الیاده،1987: ترجمه خرمشاهی، 1375).
از جمله كسانی كه مطالعه دین در حیطه روانشناسی را آغاز كرده‌اند، می‌توان استانلی هال را نام برد. او سه سال بعد از اینكه اولین مدرك دكتری روانشناسی را در آمریكا اخذ كرد، به طور مرتب و متوالی یك سری سخنرانی در مورد دین در دانشگاه هاروارد ایراد می‌كرد. او اولین مجله شناخت علمی دین را منتشر كرد و شاگردان زیادی را در این زمینه تربیت نمود. روانشناس بعدی ویلیام جیمز است كه انواع تجربه‌های دینی افراد را به رشته تحریر درآورد. كتاب او كه در سال 1902 منتشر شده از قدیمی ترین كتابها در این زمینه محسوب می‌شود. فروید در سال 1907 مقاله ای نوشت كه در آن دین را مترادف با یك رفتار وسواسی نوروزی دانست. سال 1950 سال رنسانس دینی در آمریكاست یعنی زمانی كه آلپورت كتاب «فردودینش» را منتشر كرد و نظریه شخصیت خود را در حیطه دین بیان داشت اگر چه اینها نمونه‌ای از توجه روانشناسان به دین است اما به طور كلی این موضوع توجه كافی دریافت نكرده و تحقیقات زیادی در این مورد صورت نگرفته است.
1ـ2ـ تعریف دین
در سال 1912 لوبا1 تو انست 48 تعریف متفاوت از دین را  ارائه دهد بدون شك امروزه تعداد بیشتری از این نوع تعاریف را می‌توان به آن اضافه كرد. در مورد دین دامنه‌هایی از تعاریف متفاوت داریم كه در یك طرف آن تعریف ویلیام جیمز و در طرف دیگر آن تعریف گوردون آلپورت از دین است. آلپورت (1950) به جای اینكه یك تعریف جامع از فرد دیندارو غیر دیندار ارائه نماید، معتقد است كه ما باید خود آگاهی دینی را به آنهایی كه توانایی وقدرت درك آن را دارند نسبت دهیم، كه تنها شامل افرادی می‌شود كه دین را تجربه می‌كنند. آلپورت، (1950) او معتقد است كه ریشه‌های دین آنقدر متعدد است و اثر آن در زندگی افراد آنقدر متفاوت است كه اشكال تفسیر منطقی آن آنقدر بی‌نهایت است كه رسیدن به یك تعریف واحد را غیرممكن می‌سازد. بنا براین هر كسی با هر نیتی وقتی كه كاری دینی انجام دهد مثل رفتن به كلیسا، از نظر آلپورت دیندار تلقی می‌شود. البته جدای از اینكه او نتوانست تعریفی از دین ارائه دهد ولی نكات مثبت زیادی در این تعریف وجود دارد، از جمله اینكه او می‌گوید ما باید با دقت به افراد دیندار كه تجربه‌های خود را بازگو می‌كنند گوش دهیم. آلپورت یك رویكرد به شدت فردی در تعریف دین دارد كه ممكن است اصلا نتواند تعریفی از دین ارائه دهد. در انتهای دیگر دامنه تعاریف مربوط به دین، تعریف ویلیام جیمز (1902) است كه معتقد است لازمه دینداری مقداری درك یا اعتقاد به واقعیت الهی متعالی است. او دین را به عنوان احساس‌ها و اعمال و تجربه‌های فرد در رابطه با آنچه آن را الهی تلقی می‌كند، می‌داند (خرمشاهی، 1375).
دین عموماً شامل  مفاهیم و مجموعه‌های مفهومی است كه باید با پدیده متعالی به تعبیر سنتی نظیر خدا، خدایان یا موجودات ماوراء طبیعی و با جهان ماوراء طبیعی و یا چیزهای ماوراء تجربی سرو كار دارد. ویلیام جیمز در تلاش برای ارائه مفهوم كاربردی از دین تعریف زیر ارائه می‌دهد. 
«دین عبارت خواهد بود از تجربه و احساس رویدادهایی كه برای هر انسانی در عالم تنهایی و دور از همه وابستگی‌ها روی می‌دهد. به طوری كه انسان از این مجموعه در می‌یابد كه بین او و آن چیزی كه او آن را امر الهی می‌نامد رابطه‌ای برقرار كرده است». جیمز (1956) به طور كلی بارزترین ویژگی‌های زندگی دینی از نظر او اعتقاد به موارد زیر است.
1ـ دنیایی محسوس كه در كنار جهانی نامحسوس به چشم می آید. این دنیای مرئی، ارزش و معنی خود را از آن عالم غیب و نامحسوس دریافت می‌كند.
2ـ وحدت و برقراری ارتباط با این عالم محسوس كه به چشم می‌آید. این عالم محسوس بستگی به هماهنگی با آن هدف نهایی دارد. نتیجه دعا و نماز و به بیان دیگر پیوند با روح عالم خلقت، ایجاد قدرت و نیرویی است كه به طور محسوس دارای آثار مادی و معنوی می‌باشد (خدایاری فرد و همكاران، 1378).
از دیدگاه روانشناسی، دین بعضاً یك فعالیت فكری و احساسی و یك عمل ارادی است. دین چیزی بیش از یك تجربه ذهنی صرف است و همواره اشاره به یك موضوع مورد پرستش و ایمان دارد. آنچه دین یك فرد را تشكیل می‌دهد عبارت است از اعتقاد به نوعی خدا یا خدایان و تجربه او از آن خدا یا خدایان (حسینی، 1381).
بتسن 1، شون راد2 و ونتیس3 (1993) تعریف كُـنشی زیر را از دین ارائه دادند:
«دین یعنی آنچه ما به عنوان یك انسان انجام می‌دهیم تا شخصاً جواب سوال‌هایی را كه با آن مواجه هستیم بفهمیم، زیرا آگاهیم كه ما و كسانی كه شبیه ما هستند زنده‌اند و در آینده خواهند مرد.» آنها در ارائه تعریفی كه از دین نموده‌اند، به چند نكته توجه داشتند، اول اینكه سوال‌های وجودی (من كیستم؟، چرا اینجا هستیم؟ و… كه برای همه افراد مطرح است اما اهمیت این سوال‌ها و شكل سوال‌ها از فردی به فرد دیگر فرق می‌كند. افراد هم برخوردهای متفاوتی با این سوالها دارند. این تعریف سعی دارد كه همه انواع برخورد با مسایل وجودی كه به صورت سنتی با واژه دین پیوند دارند را شامل شود، مانند اعتقاد به خداوند و زندگی پس از مرگ، عبادت و انواع مختلف دعاهای دینی و متعهد شدن نسبت به یك روش عملی دین یا دعا و غیره. ضمناً این تعریف شامل اشكال غیرسنتی دین می‌شود مانند اعتقاد به نیروهای غیر انسانی موجود در هستی، تمركز نیروی خود شكوفایی در زندگی، هستی تجربه روی گرداندن از دین كه می‌خواهد زندگی بدون خدا را تجربه نماید. به طور كلی به عقیده ارائه دهندگان كنشی، همه دیندار نیستند. یا لااقل همیشه دیندار نیستند، به سادگی می‌توان فردی را تصور كرد كه در زمان مشخصی در زندگی هیچ علاقه‌ای به تفكر و تامل در مورد سوال‌های وجودی ندارد. بر اساس این تعریف آن فرد در آن لحظه از زندگیش دیندار نیست (آرین، 1378).
از نظر اِما نوئل كانت دین عبادت است از تشخیص همه وظایف به عنوان دستورات الهی. همچنین آلن در تعریف دین، آن را پرستش قدرت‌های بالا می‌داند و ویلیام آدامز براون، دین را زندگی بشر در رابطه فوق بشری و وجودی عینی قلمداد می‌كند كه انسان خود را قادر به برقراری ارتباط با آن می‌بیند (میر هاشمیان، 1377).
به طور كلی در غرب دو طرز تلقی به دین وجود دارد (فعالی، 1377):
اول اینكه دین مجموعه‌ای از گزاره‌ها است. این دیدگاه، دین را با مجموعه اعتقادات به ویژه اعتقاد به موجود متعال و فوق طبیعی همسنگ نهاده است. دین عطیه‌ای است كه از بیرون به انسان تفضّل شده و حتی ممكن است علیه او برخیزد و یا موهبتی است از جانب روح الهی. انسان دین را می‌پذیرد و نقش او تنها تسلیم در مقابل اراده و خواست الهی است. برای مثال اسپنسر  می‌گوید كه دین اعتراف به این حقیقت است كه كلیه موجودات، تجلیات نیرویی هستند كه فراتز از علم و معرفت باشد. در فرهنگ آكسفورد در مورد ماهیت دین این طور آمده است كه دین شناخت یك موجود فوق بشری است كه دارای قدرت مطلقه‌ای می‌باشد و خصوصاً باور داشتن خدایا خدایان مشخص كه شایسته اطاعت و پرستش هستند. این تعاریف كه عقل گرایانه است، نگاه خود را تنها به بعد معرفتی و اعتقادی دوخته‌اند. دومین طرز تلقی در اواخر قرن  هیجدهم بود كه فلاسفه دین، به جای تأكید بر دیدگاه معرفتی، نگرش شهودی و عاطفی دین را مورد توجه قرار دادند. از آن پس اندیشمندان از تعاریف نظری و اعتقادی گریختند و عوامل تجربی، عاطفی، شهودی و حتی اخلاقی را در دین مهم و عمده به حساب آوردند. برای مثال ماخر  دین را احساس اتكای مطلق می‌داند، آرنولد  دین را همان اخلاق در نظر می‌گیرد كه احساس و عاطفه به آن تعالی، گرما و روشنی بخشیده است و یا تیلیش  معتقد است كه دین همان احساس است و این پایان سرگردانی دین است.
2ـ2ـ اهمیت دین
دین به شكل خاصی در هر فرهنگ شناخته شده‌ای وجود دارد همچنین دین یك واقعیت مشخص عینی است كه مورخین آنرا مطالعه می‌كنند. دین را می‌توان از دیدگاه آئین‌ها، شخصیت‌های نهادین و انواع دعاها بررسی كرد. فرد دیندار به نوعی با یك منبع آفرینش كه بر زندگی بشر و امور طبیعی تأثیر دارد، ارتباط برقرار می‌كند (پالوتسیان ،كرك پترك ، 1995). دین، بدون تردید و كمترین شك و انكاری یكی از كهن‌ترین، باسابقه‌ترین و جامع‌ترین مظاهر روح انسانی است (یونگ، ترجمه سروری، 1370). در حقیقت دین به عنوان یك عنصر فرهنگی و اعتقادی از ابتدایی‌ترین دوران زندگی بشریت تا به امروز همواره ذهن انسان را به خود مشغول داشته و تأثیرات عمیق خود را در كلیه ابعاد زندگی برجای گذاشته است، پیشرفت‌های روزافزون صنعت و تكنولوژی در دهه‌های اخیر نه تنها او را به نسبت به معنویت و مذهب بی‌نیاز نساخته، بلكه به نظر می‌رسد كه انسان امروزی و گریزان از اسم‌های مختلف اعتقادی برای رهایی از سرگشتگی و بی‌ثباتی‌های زندگی خویش و بازگشت به حقیقت، دین را به عنوان آخرین و مناسب‌ترین راه برگزیده است (میر هاشمیان، 1377).
انسان‌ها همیشه و در همه زمان‌ها به اهرم بازدارنده و سازنده‌ای به نام دین نیازمند بوده‌اند و امروز بیش از هر زمان دیگری به پرستش و ایمان احتیاج دارند و این ادارك و اصل جدیدی نیست، بلكه با گسترش صنعت و ایجاد اخلاق صنعتی كه رابطه انسان‌ها را بصورت مكانیكی و ماشینی درآورده و آنان را به تمامی نیازهای اولیه زندگی و تلاش برای لذتبخش نمودن زندگی خصوصی ترغیب و محدود نموده، در هر زمان بیش از گذشته احساس می‌شود. از این رو ادیان به ویژه در چند دهه اخیر سعی نموده‌اند با تقویت ایمان در مردم، زمینه‌های انحطاط اخلاقی جامعه را كم و از انحراف افراد اجتماع جلوگیری كنند اما به دلایل چندی از جمله كامل نبودن و نپرداختن به نیازهای فطری انسانی در این خصوص ناتوان مانده‌اند (آرین، 1380).
دین از جمله قدرتمندترین پدیده‌های تاریخ بشری بوده است، ولی جنبه‌های دیگر زندگی بشری نیز حقیقتاً مهم بوده‌اند، اما خصیصه برجسته و سرآمد تمام تاریخ همان دین است. آن چنان كه از مطالب باستان‌شناسی و انسان‌شناسی از اعصار بسیار دور برمی‌آید، دین به عنوان جزء لاینفك زندگی بشری در تمامی اعصار بوده است (مصباحی، 1380).
پاره‌ای از روان‌شناسان همچون یونگ بر این باور هستند كه دین خلاءهای بسیاری در انسان پر نموده و نیازهای روانی را در انسان ارضاء می‌كند. یكی از بزرگ‌ترین نیازهای روانی امنیت خاطر می‌باشد كه ادیان بطور عام و اسلام به طور خاص بر تامین امنیت روانی از طریق ذكر خدا تأكید دارد (سروری، 1377).
?    حتی مورخ شكاك هم، فروتنانه در برابر دین تعظیم می‌كند. چرا كه می‌بیند دین در هر سرزمین و هر عصری در كار است و ظاهراً از آن گریزی نیست. دین برای رنجدیدگان، محرومان و سالخوردگان تسلای فوق طبیعی آورده است، حقیرترین زندگی‌ها را معنی و شكوه بخشیده و به مدد شعائر خود، میثاق‌های بشری را به صورت روابط با حمایت انسان و خدا در آورده و از این راه استحكام و ثبات به وجود آورده است. دین جزئی از فرهنگ اقوام است و فرهنگ، راه و رسم جامعه است (سروری، 1377).
?    اریك فروم از نیاز دینی به عنوان نیاز به یك الگوی جهت‌گیری و مرجعی برای اعتقاد و ایمانی یاد كرده و می‌گوید نمی‌توان هیچ فرهنگی را در گذشته پیدا نمود كه دین در آن جایی نداشته باشد (مصباحی، 1380).
 
3ـ2ـ دیدگاههای نظری در مورد روانشناسی دین
با توجه به اثرات عمده دین و دین باوری در همه ابعاد زندگی انسان از جمله روانشناسی،از همان اوان پیدایش روانشناسی علمی، محققان و صاحب نظران به مطالعه رفتارها و نگرش دینی توجه كردند. میشل نیلسن (1999) در یك بررسی در مورد روان‌شناسان صاحب نظر در حیطه دین، دریافت كه ویلیام جیمز (1910ـ 1842): زیگموند فروید (1939ـ1856): آلفرد آدلر (1937ـ1870): كارل یونگ (1961ـ 1875): گوردون آلپورت (1967ـ 1897): آبراهام مزلو(1970ـ 1908): ژان پیاژه از جمله اشخاص برجسته‌ای بوده‌اند كه نظراتی در حیطه دین نیز ارائه كرده‌اند:
ویلیام جیمز
ویلیام جیمز روانشناس آمریكایی و رئیس سابق انجمن روانشناسی آمریكا یكی از اولین كتاب‌های روانشناسی را در این زمینه نوشت. تأثیر جیمز در روانشناسی دین غیرقابل انكار و دائمی است. انواع تك بررسی‌های او در مورد تجربه‌های دینی افراد از جمله كارهای قدیمی در این زمینه محسوب می‌شوند كسانی كه علاقه‌مند به مطالعه دین و روانشناسی هستند، معمولاً آنها را مطالعه می‌كنند به علاوه ارجاع به عقاید جیمز در كنفرانس‌های بین‌المللی امری متداول است (نیلسون،1999).
جیمز بین دین نهادی  و دین شخصی  تفاوت قایل شد. دین به عنوان یك نهاد به یك گروه یا سازمان دینی استناد می‌شود و نقش مهمی در فرهنگ جامعه دارد. دین شخصی، دینی است كه در آن فرد تجربه عرفانی  را بدون توجه به فرهنگ و نهاد اجتماعی می‌تواند داشته باشد. جیمز علاقه‌مند به درك تجربه‌های دینی بود و تلاش می‌كرد تا به دین مفهوم كاربردی دهد. براساس تعریفی كه ارائه داد عبارت است از: تجربه و احساس رویدادهایی كه برای هر انسانی در عالم تنهایی و دور از همه وابستگی‌ها روی می‌دهد، به طوری كه انسان از مجموعه درمی‌یابد كه بین او و آن چیزی كه آنرا امر الهی می‌نامد رابطه‌ای برقرار كرده است، و از آنجایی كه این ارتباط یا از روی عقل و یا به وسیله اجرای اعمال مذهبی برقرار می‌گردد، مسلم است كه فلسفه و علم كلام كه مربوط به عقل و سازمان‌های كلیسا و روحانیت كه مربوط به اعمال مذهبی است از بحث ما خارج بوده و ما فقط به تجارب شخصی و فردی دینی می‌پردازیم و از علم كلام و فلسفه و یا سازمان‌های روحانیت كمتر صحبت خواهیم كرد (قائنی، 1365).
او در تفاوت اخلاق و دین معتقد است كه دین بر عكس اخلاق محض كه از روی علم و آگاهی از قوانین كلی حاكم از جهان اطاعت می‌كند، همه چیز زندگی را پر از لطافت، خوشی، محبت و نشاط می‌كند. جیمز در بررسی‌های خود دو چیز را در ادیان مختلف، مشترك یافت كه عبارتند از:
الف: یك احساس ناراحتی درونی. ب: رهایی از این ناراحتی و دست‌یابی به آرامش.
او در آثار معنوی خود نوشته است كه اولاً زندگی دارای طعمی می‌گردد كه گویا رحمت محض می‌شود و به شكل یك زندگی سرشار از نشاط شاعرانه و با سرور و بهجت دلیرانه می‌گردد، ثانیاً یك اطمینان و آرامش باطنی، ایجاد می‌گردد كه آثار ظاهری آن نیكویی و احساس بی‌دریغ است (قائنی، 1365).
زیگموند فروید
فروید، كه روان درمانگر بود، اساس روان تحلیل‌گری را بنا نهاد. او تأثیری بر فرهنگ جدید گذاشت. بسیاری از باورهای مردم درباره افكار ناهشیار، دوران كودكی و والدین ریشه در نظریه فروید دارند. او در نظریه خود سعی داشت تأثیر وقایع گذشته و بخش ناهشیار را در زندگی توضیح دهد. فروید معتقد بود انسان بین آنچه كه می‌خواهد انجام دهد (نهاد) و آنچه كه به وسیله والدین و جامعه به او گفته می‌شود و باید انجام دهد (فرامن) كسب تجربه می‌كند. تضاد بین نهاد و فرامن با من تشدید یا تضعیف می‌شود. فروید دین را پدیده‌ای می‌دانست كه در رابطه كودك با پدرش ریشه دارد. علت این امر آن  است كه خداوند در فرهنگ غربی پدر مقدس در نظر گرفته می‌شود. او عقیده خدا ـ پدر را بر مفهوم سائق فرد و نیز خاطرات و تجربیات كودكی كه در آنها پدر شخصی قدرتمند و یاری دهنده است، بنا نهاد. جنگ جهانی اول تأثیر زیادی بر فروید داشت، این جنگ باعث شد تا او پیش از گذشته غریزه مخرب انسان را باور كند و این كه تمدن تا حدی می‌تواند مانع از آن شود كه این غرایز به انسان‌ها آسیب برسانند. او معتقد بود كه هر انسانی می‌خواهد غرایز خود را ارضا كند اما در عین حال متوجه عواقب این آزادی هم می‌شود. تمدن این تضاد را از طریق دین داوری می‌كند، توهم دین ما را برای یك زندگی ارضا كننده در آینده امیدوار و مطمئن می‌سازد. بر طبق نظریه فروید انسان‌ها به این دلیل به تمدن روی آوردند كه بتوانند طبیعت را كنترل كرده و روابط انسانی خود را تنظیم نمایند و از آنجایی كه روان آزردگی، بهای سنگین تمدن انسانی است دین را راه مقابله با این روان آزردگی می‌دانست. در واقع به اعتقاد او انسان‌ها از نیروی طبیعت درمانده می‌شود و نیاز به چیزی دارند كه از آنها محافظت كند (ترودی، 1996).
آكلین (1984) به نقل از لوئیس (2001) نظریه فروید را در مورد دین را اینطور خلاصه كرده است :
«دین چیزی نیست مگر یك پشتیبان نوروتیك، یك عصایی كه فرد سالم برای راه افتادن به تنهایی، دور می‌اندازد و یك عصای هیجانی است كه افراد در طول مدت استرس به آن تكیه می‌كنند».
اما فروید به همین مقدار كفایت نكرد او آنقدر پیش رفت كه پیشنهاد كرد كه دین در حالی كه این خدمت را به تمدن بشری می‌كند، انسان را برده خود نیز ساخته و در نهایت در وظایف خود شكست خورده است. فروید دین را نوروز جهانی وسواس بشریت می‌داند. البته این دیدگاه كه دین عامل كنترل پرخاشگری افراد و خودخواهی‌های اوست، دیگر در روانشناسی جایی ندارد. كمپل ، رئیس سابق انجمن روانشناسان آمریكا این موضوع را در سخنرانی سال 1975 خود در این انجمن بیان داشت. نظریه كمپل از دو جهت با نظریه فروید متفاوت است. اول اینكه كمپل توانست شواهد علمی زیادتری، نه تنها از انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و روانشناسی گرد آورد بلكه از رشته جدید جامعه‌شناسی زیستی نیز كمك گرفت. دوم اینكه فرود معتقد بود كه توهم دین باید جایگزین شود اما كمپل معتقد بود كه دین برای جامعه انسانی سازنده و لازم است. در سال‌های اخیر تأثیر فروید بر روانشناسی دین كاهش یافته و كمتر از ده درصد روانشناسان وابسته به انجمن روانشناسان آمریكا خود را به روان تحلیل‌گری فروید معتقد می‌دانند. البته تعبیر و تفسیر روان تحلیل‌گر ی از دین در بعضی موارد همچنان پرطرفدار است (نیلسون، 1999).
آلفرد آدلر
آدلر روانپزشك اتریشی بود كه مدتی از پیروان فروید محسوب می‌شد او به نقش، اهداف و انگیزه‌ها در روانشناسی فردی خود اشاره دارد.
یكی از مفاهیم بسیار مهم در نظریه آدلر مفهوم احساس كهتری  است. و اینكه انسان‌ها همواره سعی دارند احساس كهتری خود را جبران كنند و در پی برتری جویی هستند. آدلر معتقد است گرایش انسان به خداوند، كوشش در جهت كمال‌جویی و برتری طلبی است. بسیاری از ادیان، خداوند را كمال مطلق و قادر متعال می‌دانند و از انسان‌ها نیز می‌خواهند كه كامل باشند. اگر ما به كمال دست یابیم با خداوند یكی می‌شویم و از طریق همانندجویی با او نقص و كهتری خود را جبران می‌كنیم. آدلر به این بحث كه خداوند وجود دارد یا خیر، علاقه ندارد، بلكه برای او مهم این است كه خداوند برانگیزاننده است و انسان‌ها را به عمل تحریك می‌كند و این اعمال برای ما و دیگران نتایج واقعی به همراه دارد. به نظر او عقیده ما درباره خداوند مهم است زیرا این عقیده اهداف و جهت تعاملات اجتماعی ما را تعیین می‌كند. آدلر پیشنهاد می‌كند كه برای ما دو راه حل باقی می‌ماند. می‌توانیم تصور كنیم كه ما در مركز عالم قرار داریم هم خودمان به خود اهمیت می‌دهیم و هم خداوند به ما اهمیت می‌دهد. لذا غیر فعال باقی می مانیم و منتظر توجه او هستیم. راه دوم این است كه تصور كنیم ما در مركز عالم قرار داریم و فعالانه كار می‌كنیم كه به منابع جامعه دست یابیم در این حالت ما بر اطراف خود مسلط هستیم و به گونه‌ای عمل می‌كنیم كه به دنیای اطراف خود فایده برسانیم.
دلیل دوم در مورد اهمیت دین، تأثیر زیادی است كه دین در محیط اجتماعی ما دارد و به عنوان یك حركت اجتماعی قوی عمل می‌كند. در مقایسه با علوم، دین پیشرفته‌تر است زیرا مردم را به صورت فعال بر می انگیزاند. طبق دیدگاه آدلر زمانی دین و علم از نظر مردم یكسان خواهند بود كه علم همان شور و اشتیاق دین را پیدا كند و بهزیستی همه افراد جامعه را تامین نماید (نیلسون، 1999).
كارل یونگ
زمانی كه یونگ شاگرد فروید بود در مورد اهمیت جنسیت  و روحانیت  در تحول  روانی  انسان با او اختلاف عقیده پیدا كرد و لذا از فروید جدا شد. یونگ به تأثیر متقابل ارزش‌های هشیار و ناهشیار توجه داشت. او به دو نوع ناهشیار معتقد بود ناهشیار شخصی  و ناهشیار جمعی . ناهشیار شخصی یا سایه  مربوط به چیزهایی در مورد خودمان می‌شود كه علاقه‌مند به فراموش كردن آن هستیم. ناهشیار جمعی مربوط به وقایعی است كه همه ما در آن مشترك هستیم. و آن وراثت مشترك بشریت است مثلاً تصور دیرینه ریخت‌ها  به عنوان قهرمان اسطوره‌ای  یعنی چیزی كه در همه فرهنگ‌ها وجود دارد. دیرینه ریخت‌ها به نظر یونگ مانند آن چیزهایی هستند كه به عنوان خدا تصور می‌كنیم زیرا آنها خارج از من فرد  هستند (نیلسون، 1999).
یونگ نكات بسیاری در مورد مسیحیت و ادیان شرقی عنوان كرده و تحت تأثیر عقاید غربی بود و سعی داشت كه مشتركاتی بین شرق و غرب پیدا كند. در انجام این كار، یونگ از آنچه كه به معنی تجربه می‌دانیم تصور بسیار وسیعی داشت. به نظر یونگ حتی اگر یك نفر چیزی را تجربه كند، آن تجربه یك مشاهده تجربی محسوب می‌شود در حالی كه بسیاری از محققین معاصر آن را یك مشاهده تجربی نمی‌دانند. به همین دلیل با كمال تاسف معدود تحقیقاتی در روانشناسی دین بر اساس نظر یونگ به انجام رسیده‌اند (نیلسون، 1999).
گوردن آلپورت
آلپورت سهم مهمی در روانشناسی شخصیت دارد. او در اصلاح مفهوم رگه (صفت)  كمك‌های شایانی نمود و علاقه‌مند به تفاوت‌های میان افراد بود كه امروزه آن را روانشناسی شخصیت می‌دانند. او این مطالب را به روانشناسی دین منتقل كرد. كتاب قدیمی او «فردودینش» نشان می‌دهد كه آلپورت به مردم علاقه‌مند بود. ضمناً در این كتاب او نشان می‌دهد كه افراد چگونه از دین استفاده می‌كنند. او دین را تعریف و آنرا تقسیم‌بندی كرد. البته نظر او چندی بعد عوض شد. ضمناً مقایسه جهت‌گیری دینی نیز از كارهای  آلپورت و راس  محسوب می‌شود. او در مسیر تحول فكری خود مفاهیم متعددی را به كار گرفت. دین رشد یافته  در مقابل رشد نا یافته  ـ آلپورت سه نكته را در مورد خصوصیات دین رشد یافته بیان داشت:
1ـ علاقه‌مندی بر ایده‌آلها و ارزش‌هایی كه او آنها را روانزاد نامید . این ارزش‌ها دارای نیازهای جسمانی فرد است.
2ـ توانایی عینی سازی خود ، یعنی دیدن و توجه به خود از نظر دیگران.
3ـ داشتن فلسفه زندگی واحد و یكپارچه فرد، لزوما نباید در ویژگی‌های دینی باشد و با آن ویژگی‌ها را بیان نماید، حتی اگر این ویژگی‌ها كامل باشد.
ویژگی دین رشد یاقته از نظر آلپورت تفكر بازتابی  است، این تفكر پیچیده و انتقادی در مورد مسایل دینی است كه مدام تجدید سازمان می‌شود و در عین حال انگیزه اصلی فرد برای هدایت اوست (نیلسون، 1999).
متاسفانه در سال 1950 آلپورت از هیچ نوع كار تجربی برای شناخت دین رشد نایافته و رشد یافته استفاده نكرده، انجام ندادن این كار باعث شد كه هر كس مجبور است بر اساس قضاوت‌های شخصی خود عمل نماید كه احتمالا این نوع قضاوت همراه با تعصب خواهد بود. آلپورت و دانشجویانش با آگاهی كامل از این مشكل تصمیم گرفتند كه پرسشنامه عینی را برای اینكار درست كنند. پرسشنامه‌ای كه انواع مشخص دینداری را بتواند شناسایی كند و بین آنها تمیز قائل شود. این كوشش منجر به ایجاد مفاهیم جدید و معروف دین برونی و درونی شد. دین درونی در مقابل دین برونی. آلپورت معتقد است كه تمیز قائل شدن بین دین درونی و برونی به ما كمك می‌كند تا كسانی را كه دین برای آنها هدف است از كسانی كه دین برای آنها وسیله است جدا نمائیم. افراد دسته اول به خوب بودن هدف توجه دارند و افراد دسته دوم به خوب بودن وسیله. آلپورت معتقد است كه دین برونی به نوعی دین اشاره دارد كه كاملاً سودجویانه و انتقادی است. این نوع دین به همراه خود راحتی و آسایش، جایگاه و مقام اجتماعی، تسكین و حمایت را برای فرد به ارمغان می‌آورد و فایده‌ای برای او دارد. در عوض دین درونی، مربوط به ایمان است و ارزش والایی دارد، این نوع عقیده دینی تمام زندگی فرد را با معنا و با انگیزه می‌سازد و به سود و زیان فردی توجهی ندارد. آلپورت و راس برای سنجش دین درونی و بیرونی پرسشنامه‌ای را تحت عنوان مقیاس جهت‌یابی دینی تهیه نمودند كه در واقع دو مقیاس است، یكی برای اندازه‌گیری دین بیرونی و دیگری برای اندازه‌گیری دین درونی (آرین، 1378).
آبراهام مزلو
آنچه فرد را از نظر روانی سالم می‌سازد چیست؟ این سوال اساس كارهای مزلو محسوب می‌شود. او مشاهده كرد كه روانشناسان بیشتر بر رفتارهای منفی تأكید دارد. او علاقه‌مند شد كه روانشناسی سلامت ذهن را جایگزین آن نماید. با این هدف او یك سلسله نیازهای هرمی شكل را ارائه داد كه از نیازهای جسمانی در پایین هرم شروع می‌شود و به عشق و تعلق و خودشكوفایی در بالای هرم ختم می‌گردد. افراد خودشكوفا كسانی هستند كه برای تحول و پیشرفت به استعدادهای خود متكی هستند. او ادعا می‌كرد كه عارفان و صوفیان بیش از بقیه افراد خود شكوفا هستند. صوفیان به نظر می‌رسد كه تجربیاتی در اوج داشته باشند، تجربیاتی كه در آن فرد احساس شور و یگانگی با جهان می‌كند. اگرچه نظریه مزلو جالب به نظر می‌رسد، ولی محققین مشكلات فراوانی در حمایت از نظریه او داشته‌اند (نیلسون، 1999).
انتقاد مهمی كه مزلو به روانشناسی دارد این است كه روانشناسان سعی دارند ارزش‌ها را در كارهای خود دخالت ندهند. بسیاری از روانشناسان این كار را به عنوان كوششی می‌دانند كه تعصب در آن كنار گذاشته می‌شود. اما مزلو این كار را كمبود ارزش‌ها برای چیزهای مهم می‌داند. طبق نظر مزلو، علم بدون ارزش، دیگر نمی‌تواند نشان بدهد كه قتل یا قاتل بد است (نیلسون، 1999). یكی از كارهای مهم و مشهور مزلو  روانشناسی فراشخص  است كه در آن تأكید بر روان درستی روحی  افراد است. این رشته مدافع ارزش‌هاست و روانشناسان معتقد به آن دنبال اختلاط ادیان شرق با عرفان غرب و شكلی از روانشناسی جدید هستند. اغلب روانشناسان این طرز فكر معتقد به استفاده از روش‌های علمی موجود در علوم طبیعی نیستند (نیلسون، 1999).
تأثیر این نوع روانشناسی كم است، اما شواهدی وجود دارد كه این موضوع در حال رشد است. به نظر می‌رسد كه بسیاری از حیطه‌های روانشناسی از جمله روانشناسی دین احتیاج به بهبود بنیادهای نظری خود دارند (نیلسون، 1999).
ژان پیاژه
پیاژه عقاید خود را در مورد مسیحیت به صورت نظم در رسالت عقیده  بیان داشت. او كلیسا را به عنوان بزرگ‌ترین دشمن عقیده دینی و مسیحیت واقعی قلمداد می‌كرد. به عقیده پیاژه دین در قلب فرد واقع است و كاملاً براساس ایمان به مسیح است. احكام  برای پیاژه وسیله ای برای تسلط كلیسا بر انسان‌هاست. كلیسا عقاید و آموزش‌های مسیح را براساس طرح‌های خودخواهانه خود تعبیر و تفسیر می‌كند. كلیسا از نظر اجتماعی غیرمسئول عمل می‌كند و خود میان بینی  آن باعث رد موجودیت علم و دانش شده است. پیاژه ضمن انتقاد مصرانه از كلیسا در خصوص مسایل اجتماعی، اخلاقی و تاریخی معتقد بود كه كلیسا تنها در صورتی می‌تواند پایدار بماند كه به نكات ضعف خود توجه كند. آرزوی پیاژه داشتن یك كلیسای غیر مادی و جهانی بر اساس ایمان مشترك است. یعنی اینكه انسان‌ها بیش از یك نماد برای بیان عقاید دینی خود داشته باشند. كلیسای آینده دیگر كلیسا نخواهد بود بلكه مجمعی از انسان‌ها خواهد بود كه در ایمان به مسیح با یكدیگر مشتركند. او همچنین معتقد است كه دین تعبیر و تفسیر حقایق نیست، بلكه اگر ما معتقد به حقیقت باشیم، آن وقت برادران معتقد به مسیح (برادران دینی) خواهیم بود. احكام یادگما، نابود كننده دین هستند.
نظریه آلن  و اسپیلكا : دین همرأیی (اجماع )، در مقابل دین متعهد
مفاهیم دیگری از دینداری و انواع آن ارائه و پیشنهاد شده است. زیرا عده ای معتقدند آنچه مقیاس جهت یابی دینی آلپورت اندازه گیری می‌كند دین درونی و برونی نیست. آلن و اسپیلكا در سال 1967 تقسیم بندی دیگری را مطرح نمودند: دین اجماع و دین متعهد.
دین متعهد، دین تمیز  دهنده، تفكیك یافته ، ساده، باز و انتزاعی است. برای فرد متعهد، دین ارزش محوری دارد. دین اجماع مخالف هر یك از خصوصیات دین است. برای سنجش این دو نوع دین، آنها از یك مقیاس نمره‌گذاری پیچیده چند بعدی برای پاسخ‌های مصاحبه استفاده كردند. آنها از طریق یك معیار كدگذاری مفاهیم آلپورت را از نظر تجربی بهتر از خودش تعریف كردند. اما كدگذاری چند بعدی پاسخ‌های مصاحبه كار مشكلی بود. به همین دلیل در دهه 1970 اسپیلكا كوشش كرد تا معیار سنجش پرسشنامه‌ای آسان‌تری درست كند تا مفاهیم موردنظر را بسنجد. سرنوشت این كار شبیه سرنوشت كار آلپورت بود. در سال 1967 اسپیلكا و آلن بین طبقه‌بندی خودشان و آلپورت یك رابطه كلی پیدا كردند. مطالعات دهه 1970 نشان داد كه بین سوال‌های پرسشنامه اسپیلكا و آلپورت همبستگی وجود دارد. این همبستگی 45/0 بین دین همرایی اسپیلكا و دین برونی آلپورت و همچنین 64/0 همبستگی بین مقیاس دین متعهد و مقیاس دین درونی آلپورت بود. چنانچه به مقیاس اسپیلكا دقت كنیم، دیگر از همبستگی بالای این مقیاس با مقیاس آلپورت تعجب نخواهیم كرد. زیرا 7 سوال از 9 سوال مقیاس آلپورت در 15 سوال مقیاس اسپیلكا منظور شده است. اسپیلكا از اقدامات خود نتیجه گرفت كه كارهای اخیر او همان مطالب قبلی را تایید می‌كند، در نتیجه پیشنهاد كرد كه مفاهیم آلپورت و خودش با یكدیگر آمیخته شوند به جای درونی بگوییم «متعهد» و به جای  برونی بگوییم «همرایی». بنابراین تمایز همرایی و متعهد در پرسشنامه اسپیلكا اساساً تمایز درونی و برونی بودن آلپورت است. بتسن و ونتیس معتقدند كه جای تاسف است كه دو مقیاس متعهد اسپیلكا و درونی آلپورت اساساً مقیاس‌های ا ندازه‌گیری باورها واعتقادات ارتدكس است (آرین، 1378).
نظریه بتسن، شون رادو ونتیس: دین به عنوان وسیله، هدف و جستجو
آلپورت  تعریفی از دین رشد یافته دارد كه به نظر بتسن وشون راد در پرسشنامه او در مورد دین درونی و همین طور در پرسشنامه اسپیلكا در مورد دین متعهد بر آنها تأكید نشده است. آنها معتقدند كه دین رشد یافته دو جزء دارد كه به نظر می‌رسد جدا و مستقل باشند: یكی از ابعاد دین رشد یافته هدف و دیگری جستجو است.
هدف همان دین درونی و متعهد است و شامل درجه‌ای از اطمینان قلبی به باورها و رفتار سنتی است. جستجو شامل كوشش بی‌پایان و انتقادی فرد برای پاسخ‌گویی به سوال‌های وجودی است. ضمناً بتسن معتقد است مفهوم آلپورت از دین رشد یافته قطب مخالف هدف و جستجو در نظریه جدید نیست. بُعد وسیله نیز كه تقریباً برونی و همرایی است به معنی این است كه فرد از دین به عنوان وسیله ارتباط با افراد و خدمت به خود استفاده می‌كند.
بتسن و شون راد به جای اینكه بر دین و راه‌های گوناگون دینداری تأكید كنند بر سه بعد (وسیله، هدف و جستجو) تأكید می‌كنند و معتقدند كه هر یك از آنها با دو تای دیگر همبسته است. آنها با هم یك چارچوب تجربی برای سه بعد دین درست می‌كنند. فرق مقیاس جدید كه نامش مقیاس زندگی دینی است با مقیاس‌های قدیمی این است كه بُعد جستجو به آن اضافه شده است. در مقیاس جدید، وسیله مترادف با دین برونی و هدف مساوی با دین درونی است و در پرسشنامه جدید نیز از مقیاس درونی و برونی آلپورت استفاده شده است. این پرسشنامه شامل 4 قسمت است:
1ـ مقیاس خارجی كه جزء برونی نظریه آلپورت و بعد وسیله نظریه اسپیلكا را می‌سنجد.
2ـ مقیاس داخلی كه جزء درونی نظریه آلپورت و بعد هدف نظریه اسپیلكا را می‌سنجد.
3ـ مقیاس جستجو كه در مورد بعد اساسی نظریه بتسن یعنی جستجو به كار می‌رود.
4ـ مقیاس ارتدكس كه در مورد دین كاتولیك به كار می‌رود و قابل استفاده برای ادیان دیگر نیست (آرین، 1378).
مقایسه نظریه‌های مربوط به دین
آلپورت:1950    نظریه اول، آلپورت و راس 1959    نظریه دوم، اسپیلكا و آلن 1967    نظریه سوم، بتسن شون
راد 1993
دین رشد یافته    دین درونی    دین متعهد    دین به عنوان هدف
            دین به عنوان جستجو
دین رشد نایافته    دین برونی    دین همرأیی (اجماع)    دین عنوان وسیله
4ـ2ـ عوامل موثر بر دیندار بودن فرد
به این سوال كه فرد دیندار كیست؟ جواب‌های متفاوتی داده می‌شود. عده‌ای رفتن به كلیسا را نشانه دینداری فرد می‌دانند. آن وقت براساس این تعریف متوجه می‌شویم كه دین در بعضی از كشورها به پایین‌ترین میزان خود رسیده است. مثل كشورهای انگلیس، استرالیا و فرانسه. به عبارت دیگر افراد در آن كشورها كمتر به كلیسا می‌روند و در فعالیت‌های عبادتی آن شركت می‌كنند. لذا تعریف دیگری از دین و فرد دیندار ارائه می‌دهند، اینكه: فرد دیندار به خداوند و زندگی پس از مرگ اعتقاد دارد و همچنین دعا نیز می‌كنند، لذا پاسخ مستقیماً به این سوال‌ها را نشانه دینداری فرد می‌دانند. در این صورت نتیجه تحقیقات نشان می‌دهد كه آمریكایی‌ها همچنان دیندار هستند(آرین، 1378).
در نظرسنجی سال 1994 موسسه گالوپ، 94 درصد آمریكائی‌های جوان‌تر (بین سنین 18 تا 29) به خدا عقیده دارند و 97 درصد افراد سالمندتر (سنین 50 یا بیشتر) نیز چنین هستند. بنابراین به نظر می‌رسد كه ایمان به خدا در آمریكا تقریباً در طول 50 سال گذشته پایدار مانده است، و در میان بالاترین‌ها در سراسر جهان است (كوئینگ، ترجمه نجفی 1380).
در مورد عوامل موثر بر دینداری فرد عقاید و دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. تصور عموم بر این است كه هر فردی اختیار انتخاب دین خود را دارد و دین یك موضوع شخصی و خصوصی است، در حالی كه چنین نیست. بسیاری از روانشناسان را عقیده بر این است كه جامعه نقش تعیین كننده‌ای در شكل‌گیری عقاید و باورها و رفتارهای دینی دارد (آلپورت 1968، جونز 1987). پس به طور كلی می‌توان به عوامل اجتماعی و فردی در این مورد اشاره كرد (نجفی، 1380):
عوامل اجتماعی
یك اصل بنیادین در روانشناسی اجتماعی این است كه هر یك از ما به طور مداوم تحت تأثیر فشارهای اجتماعی هستیم و این كار تنها در حضور دیگران صورت نمی‌گیرد. بلكه در خصوصی‌ترین لحظات زندگی این فشار اجتماعی به صورت ظریفی از طریق نقش‌ها و هنجارهای اجتماعی و گروه‌های مرجع تأثیر خود را می‌گذارند. مجموعه فشارهای نقش‌های اجتماعی، هنجارها و گروه‌های مرجع تعیین كننده تفكرات و ایفای نقش ماست كه این موضوع در مورد تفكرات و رفتارهای دینی ما نیز صادق است در تأیید این مطالب، شواهد تجربی وجود دارد مبنی بر اینكه متغیرهای زیادی از جمله زمینه اجتماعی، جنس، نژاد، وضعیت اجتماعی و اقتصادی، سطح تحصیلات، وسعت شهر، دین والدین و…. نقش مهمی بر تجربه دینی ما دارد. این عوامل را اغلب به جای شاهد دال بر نقش جامعه بر دین فرد ذكر می‌كنند تا دیگر نگوئیم كه دین یك انتخاب آزاد است. به جای آن می‌توانیم بگوئیم كه هر یك ما آزادیم تا دینی را كه در جامعه ما وجود دارد انتخاب كنیم.
اگر چه واقعیت‌های زیادی در مورد تأثیر فشار اجتماعی بر دین وجود دارد، ولی ما نباید گرایش به یكی از این دو داشته باشیم (انتخاب آزاد یا فشار اجتماعی). قبول یكی از این دو تأثیر دیگری را نادیده می‌گیرد. لذا دیدگاه محتاط‌تر این است كه تأثیر اجتماعی و فرایندهای روانی داخلی را در شكل‌گیری تجربه فرد مهم بدانیم. این نوع دیدگاه در حیطه روانشناسی طرفداران بسیار زیادی دارد. براساس این دیدگاه ما نباید به محیط اجتماعی یا به عمق روان فرد به عنوان عامل مؤثر در دین توجه كنیم بلكه باید به هر دو اینها نظر داشته باشیم.
عوامل فردی
 نقطه مقابل تأثیر عوامل اجتماعی بر دینداری فرد این طرز فكر است كه فرد به دین نیاز دارد و این نیاز فطری است. چنین طرز فكری در حدود سال 1900 بین مردم شناسان، جامعه‌شناسان و روانشناسان اجتماعی كاملاً رایج بود، زمانی كه تحقیقات بین فرهنگی نشان داد كه دین تقریباً در همه جوامع بشری وجود دارد، این كشف همراه با نظریه انتخاب طبیعی داروینسی  (1859) منجر به این طرز فكر شد كه دین پایه ژنتیكی دارد (هال 1882، مكردوگال  1908) و یا غریزه‌ای به نام غریزه دینی وجود دارد (جاسترو  1905). نظریه‌های غریزی بودن دین به تدریج اهمیت خود را از دست داده ولی اینكه حداقل بخشی از دین پاسخ به یك نیاز غریزی است، مورد موافقت و مخالفت قرار گرفت. آلپورت (1950) ادعای غریزی بودن دین و یا احساس فطری بودن دین را رد كرد و همچنان دین را به عنوان محصول اشتیاق اساسی انسان می‌دانست. فرانكل (1962) كتاب جستجوی انسان برای معنا را نوشت در فصل اول كتاب، اسمیت  (1978) ادعا می‌كند كه خودآگاهی بشر به صورت گریزناپذیری باعث تفكر و تأمل در مورد سوال‌های وجودی است كه منجر به پدیده ایجاد دین می‌شوند.
5ـ2ـ روانشناسان اسلامی
تفاوتی كه در شناخت روان از دیدگاه اسلام و دیگر مكاتب و تفكرات روانشناسی وجود دارد این است كه اسلام قلمرو شناخت روان را به معلومات محدودی كه مقتضیات و شرایط یك جامعه در دورانی معین ایجاب می‌كند محدود نمی‌كند و روان را در عین تعیین خاص در هر فردی از انسان‌ها، یك حقیقت عام تلقی می‌كند كه مجموعه‌ای از استعدادها و نهادهای بی‌شمار است. بدین جهت است كه نظام تفكر و شناخت را درباره روان كاملاً باز می‌گذارند. گروهی از حكما و دانشمندان در تعریف نفس همان مفاهیمی را به كار برده‌اند كه ارسطو تعریف نفس را بر آن استوار كرده بود. مانند كندی كه نفس را جوهر بسیط و الهی و روحانی می‌داند كه نه طول دارد و نه عرض و نه عمق، نوری است از نور باری تعالی (جعفری تبریزی، 1378).
فارابی نیز عین همین تعریف را گفته و سپس مانند كندی بُعد روحانی و ملكوتی نفس انسانی را در جای دیگر آورده و می‌گوید نفس جوهری است بسیار روحانی و مباین با جسد. امّا تعریف ابن سینا تعریفی كامل‌تر و روشن‌تر از تعریف كندی و فارابی است. ابن سینا می‌گوید: بهتر است كه نفس را كمال بگوئیم،  زیرا نفس از جهت قوه‌ای كه افعال حیوانی از آن صادر می‌شود، كمال است. نیز از جهت قوه‌ای كه ادراك حیوان بدان استكمال می‌یابد، كمال است. نفس مفارق از ماده كمال است و نفس انسانی را چنین تعریف می‌كند: كمال اول برای جسم طبیعی آلی است از جهت انجام افعالی روی اختیار عقلی، استنباط بالرأی و ادراك امور كلی (جعفری تبریزی، 1378).
این رشد گر چه همان تعریف اجمالی ارسطو را برای نفس انتخاب می‌كند ولی در توضیح ابعاد و استعداد‌های آن دقیق‌تر و گسترده‌تر بحث می‌كند. ملاصدرای شیرازی نیز در تعریف نفس برای آن جهات و یا ابعاد متعددی قائل می‌شود كه به جهت این اختلاف به نام‌های مختلفی نامیده شده است، و آنها را قوه، كمال و صورت می‌داند (جعفری تبریزی، 1378).
در قرآن كریم روح به چند معنا آمده است. روحی كه در آیات مربوط به خلقت حضرت آدم(?) آمده است به معنای روحی از خداوند است كه انسان را آماده دریافت صفات عالی و عشق وزیدن به حق می‌كند. دین اسلام  به موازات اعتقاد به اصالت روان و تلقی انسان به عنوان تركیبی از عناصر شیمیایی و عاملی غیرمادی به نام روح كه موجب هماهنگی بین این عناصر می‌شود و به انسان حیات می‌دهد، مغز را مركز تعلق معرفی می‌كند. مكتب اسلام برای ایجاد این پدیده‌ها و فعل و انفعالات حیاتی و روانی، هم به جنبه‌های فیزیكی و هم به جنبه‌های غیرفیزیكی معتقد است. این دین دو جریان  ذاتی و غیراكتسابی روانی به نام‌های فطرت و شهوت را مورد تأكید قرار می‌دهد كه خود به وسیله اراده فرد تقویت یا تضعیف می‌شوند و اراده انسان آزاد است كه یكی از دو جریان فطرت یا شهوت را تقویت یا تضعیف كند. در صورت تقویت فطرت نیروهای غریزی و شهوت تعدیل و عملاً در مسیر كمال قرار می‌گیرند ولی در صورت تضعیف فطرت و تقویت شهوت، نیروهای غریزی حاكمیت اصلی را در راهنمایی بشر به دست می‌آورند و فرد به سمت سقوط سیر می‌كند (حسینی، 1365).
6ـ2ـ نگرش دینی

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

About admin

Check Also

شیعه واقعی كیست؟ در word

 شیعه واقعی كیست؟ در word دارای 122 صفحه می باشد و دارای تنظیمات و فهرست …

Home / روانشناسي / بررسی روانشناسی دین در word

بررسی روانشناسی دین در word

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 بررسی روانشناسی دین در word دارای 200 صفحه می باشد و دارای تنظیمات و فهرست کامل در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد بررسی روانشناسی دین در word  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

فهرست مطالب
فصل اول
  رابطه روانشناسی و دین ………………………………………………………… 11
  تعریف دین  ……………………………………………………………………… 15
  بررسی تئوریهای روانشناسانه دین  …………………………………………… 21
    ـ تئوری تحولی پیاژه  ………………………………………………………… 22
    ـ تئوری اریكسون  ……………………………………………………………. 25
    ـ آلپورت   ……………………………………………………………………… 27
    ـ یونگ  ………………………………………………………………………… 30
    ـ هیوم  ………………………………………………………………………….. 35
    ـ فروید  ………………………………………………………………………… 42
        علل گرایش به دین   ……………………………………………………… 47
        پیامدهای گرایش به دین  ………………………………………………… 50
    ـ جیمز…………………………………………………………………………… 51

  تجربه‌ دینی  ……………………………………………………………………… 59
  تعارض علم و دین ……………………………………………………………… 60
  كثرت‌گرایی دینی   ……………………………………………………………… 68
فصل دوم
  تعریف تجربه دینی ……………………………………………………………… 76
  پیشینه تاریخی تجربه دینی   …………………………………………………… 79
  اقسام تجربه دینی   ……………………………………………………………… 83
  دیدگاههای مختلف در مورد انواع تجربه‌های دینی ………………………… 86
    ـ تجربه دینی نوعی احساس است  ………………………………………… 86
    ـ تجربه‌ دینی نوعی تجربه مبتنی بر ادراك حسی است  ………………… 95
    ـ تجربه دینی ارائه نوعی تبیین مافوق طبیعی است  ……………………… 98
  نمونه‌های تجربه دینی ………………………………………………………… 104
  آیا تجربه‌های دینی هسته مشتركی دارند …………………………………… 118
  تجربه‌های عرفانی ……………………………………………………………… 120
    ـ آیا تجارب عرفانی معرفت‌زا است ……………………………………… 131

  آیا تجربه‌ دینی می‌تواند اعتقاد دینی را توجیه كند ………………………… 135
فصل سوم
  نگاهی نقادانه به موضوع ……………………………………………………… 149
    ـ تقدم شرك بر یكتا پرستی………………………………………………… 164
    ـ موهوم پنداری باورهای دینی  …………………………………………… 165
    ـ گناه نخستین………………………………………………………………… 166
    ـ خدای پدرگونه  …………………………………………………………… 167
    ـ مفهوم جنسیت   …………………………………………………………… 168
    ـ تعمیم ناروا  ………………………………………………………………… 170
فهرست منابع و مآخذ (فارسی) …………………………………………… 180
فهرست منابع و مآخذ (انگلیسی) ………………………………………… 184
چكیده انگلیسی………………………………………………………………… 185 

چكیده

روان‌شناسی دین ، بررسی مسئله دین است از جنبه درونی و فردیِ آن . این گستره سعی می كند با تحلیل روانی انسان ( از طریق روان‌شناسی ) ، ریشه پیدایش دین و همین‌طور پیامدهای این گرایش را مورد مطالعه قرار دهد. در این باب ، نظریه های موافق و مخالف بسیاری ارائه شده است . 
علل و انگیزه های بروز دیدگاه روان‌شناسانه دین ، سیر تاریخی آن ، تئوری‌ها و نظریه های قابل توجه در این زمینه ، همچنین پیامدهای تبیین شخصی و روانی دین كه از مهم‌ترین آنها می توان به پلورالیسم دینی اشاره كرد ، درفصل اول این رساله مورد مداقه قرار گرفته است .
از مهم‌ترین و محوری ترین مسائل مورد بحث در روان‌شناسی دین ، می‌توان از بحث ‘تجربه دینی’ نام برد كه به عنوان گوهر و اساس این دیدگاه ،‌ مورد توجه و دقت نظر متفكرین ،‌ متألهان و همچنین روان‌شناسان قرار گرفته است . یكی از مهم‌ترین فرضیه های مورد بررسی در این مبحث ، معرفت ‌زایی تجربیات دینی است و اینكه آیا تجربه دینی می‌تواند از لحاظ معرفت‌شناسی ، عینیت داشته باشند ؟
بیان نظریات مختلف در مورد این مسئله ، كه در فصل دوم به آنها اشاره شده ، تا حدودی اظهار نظر در مورد آن را آسان می‌نماید .
نقد و بررسی موضوع نیز ، همراه با بیان نظرات متفكرین معاصر و نتیجه گیری كلی از بحث ، اجمالاً‌ در فصل پایانی رساله آمده است .
ما حصل بحث :
ـ روان‌شناسی دین ، نگاهی درونی ، روانی و فردی به دین است ، بدون در نظر گرفتن جنبه های اجتماعی ، فرهنگی و … آن .
ـ تبیین شخصی و درونی دین ، از بسیاری از تعارضات میان عقاید دینی و سایر ابعاد زندگی جلوگیری كرده و خواه و ناخواه ،‌ اصطكاك همیشگی میان دین و علم را
 از بین می‌ برد.
ـ از طریق ارجاع تجربیات شخصی و فردی به پیش فرض‌های دینی و زمینه های مذهبی افراد ، تجربیات دینی قابل تعریف بوده و به عنوان مهم‌ترین عامل تحویل دین به روان‌شناسی ، مورد بررسی و دقت نظر قرار می گیرد .
ـ تجربیات دینی از لحاظ معرفت شناسی می توانند عینیت داشته باشند و اعتقادآور باشند ( اما فقط برای صاحب تجربه و نه ناظران ، بلكه برای ناظران خارجی ، تنها جنبه آشنایی دارد )
ـ از بارزترین نتایج تبیین و تفسیر درونی و فردی دین ، اعتقاد به پلورالیسم دینی
 ( كثرت گرایی دینی ) است كه امروزه با گسترش این روند در جوامع غربی ، حقانیت مكاتب توحیدی و اعتقاد به صراط مستقیمی واحد ، به زیر سؤال رفته و تا حدودی تضعیف شده است .
ـ دین از طریق تجربه درونی و شخصی قابل ادراك است ، و این ادراك بر اساس فطرت كمال‌جوی انسان و طبیعت وی استوار است .
ـ تجربیات دینی در صورت عینیت یافتن ، می تواند معرفت زایی كرده و اعتقادات دینی را توجیه نمایند؛ اما این مسئله در مورد شخص تجربه كننده صادق می باشد و برای شخص ناظر هیچ الزام و ضرورتی ، برای اعتقاد از طریق تجربه دینی وجود ندارد.

مقدمه
مسئله دین و دینداری در طول تاریخ زندگی بشر همواره به عنوان مسأله‌ای قابل بحث و مورد توجه ، مطرح بوده و علی رغم اینكه نقش غیر قابل انكار و بسزایی در زندگی بشر داشته و دارد ولی بحث و مجادله بر سر این موضوع كه آیا اصلاً دین در زندگی نقشی را ایفا می‌كند و یا مقوله‌ای جدا و مستقل از سایر جنبه‌های زندگی می‌باشد ؛ همیشه نقل مجالس علما و صاحب نظران و موضوع همیشگی مجادلات فلسفی و كلامی بوده است . تاریخ نشان می‌دهد دینداری و اعتقاد به موجودی ماورائی از آغاز تاریخ زندگی انسان ، ذهن او را به خود مشغول كرده به طوری كه انسان ، بدون خدا و بدون اعتقاد به موجودی ماورائی و دارای قدرت برتر ، وجود نداشته است لكن كیفیت بروز این اعتقاد و نمادهایش در هر زمان برحسب نوع تفكر و روش زندگی و فرهنگ و آداب مردمان آن دوران تفاوت داشته است .
دینداری امری فطری و درونی بوده و هست اما بروز و ظهور آن نیازمند زمینه و بستر مناسبی است كه این زمینه و شرایط برای افراد مختلف متفاوت خواهد بود .
          در دوران پس از قرون وسطی غرب و به طور اخص مسیحیت ، با تعارض آشكار و وسیع میان عقاید (كه به نحو شدیدی تحریف آمیز و خرافی شده و عملاً پایبندی به آن مانع پیشرفت علمی و فرهنگی جامعه انسانی می‌شد) و علم و تكنولوژی (كه دوران فترت و ركود را پشت سر گذاشته و به طور فزاینده‌ای رو به پیشرفت و ترقی نهاده بود)
مواجه شد . به طوری كه متدینین كه خود را مدافع احكام دینی می‌دانستند ، علم و تمدن را نوعی كفر و بی‌دینی به شمار آورده و علما و دانشمندان نیز در معرض اتهامات كفر آمیز قرار داشته و پایبندی به اصول اعتقادی و مبانی عقیدتی مسیحیت را مانع تحقیق و پیشرفت فكری خود و جامعه می‌دانستند .
لذا فیلسوفان و دانشمندان علم كلام بر آن شدند تا با تفسیر و تعبیری تازه و نو از دین آن را از صحنه اجتماعی زندگی بشر رانده و به حیطه شخصی و فردی اشخاص ارجاع دهند و از این طریق تعارض و تضاد میان علم با نمودهای مذهبی را از میان بردارند . از اواخر قرن هیجدهم میلادی زمزمه‌های این جدایی و این برداشت تازه از دین ، از طریق توجه به جنبه روانی و درونی دین توسط روانشناسان شنیده شد .
“ هر چند كاربرد واژه روان‌شناسی دین به عنوان حوزه‌های خاص پژوهش علمی ابتدا در اروپای قرن نوزدهم ظاهر شد ، پدیده‌هایی كه این دو واژه به آنها اشاره دارد یعنی مصداق آنها و محتوای آنها به قدمت انسان است و تأمل در باب آنها به طلیعه تاریخ مدون بشر باز‌می‌گردد .”
این گستره در اثر مفهوم سازی‌های منفی پیشگامان روان‌شناسی در خصوص دین ، همچنین عكس‌العمل منفی نهادهای دینی مدتی در حاشیه قرار گرفت ؛ اما با تلاش روان‌شناسان و متألهان در قرن حاضر روان‌شناسی دین مجدداً از حاشیه وارد صحنه شده و در دنیای فرامدرنیسم امروز به عنوان ابزاری در جهت تجربه‌نگری دیالكتیك مابین دیدگاه های مختلف در خصوص دین ، به حركت و تحول خود ادامه می‌دهد .
این گستره به دلیل جایگاه ممتاز دین در سازمان روان‌شناختی انسان و همچنین هدف كلی علم روان‌شناسی كه همانا مطالعه رفتار انسانی است ، به عنوان یكی از شاخه‌های روان‌شناسی مورد توجه می‌باشد .
از طرف دیگر ، دین پژوهان و متألهان عصر جدید كه بیشتر تابع عینی نگری و پوزیتیویسم می‌باشند ، به دلیل اینكه پدیدارشناسانه از دین سخن گفته‌اند ، خود را از تأملات روان‌شناسانه بی‌نیاز ندیده‌اند .
روان‌شناسی دین علاوه بر اینكه در مجموعه علوم روان‌شناختی نمود می‌یابد ، دیگر دانش های مربوط با دین پژوهی را نیز در این زمینه بهره‌مند می‌سازد . “ برای مثال تبیین مفاهیم اساسی تفكر دینی در كلام جدید … كه با بهره‌گیری از یافته‌های روان‌شناسی دین قادر به ترسیم تجربی نقش دینداری در زندگی است ؛ و یا در خصوص احیاء اندیشه دینی متكلم با تكیه بر یافته‌های روان‌شناسی دین در جهت‌گیریهای دینداری ، دیندارهای اصیل را از دیندارهای محرّف متمایز می‌سازد و امكان بازنگری در آموزش‌های دینی را در سایه یافته‌های روان‌شناسی فراهم می‌كند .
همان‌گونه كه روان‌شناسان مخالف دین نیز در نقد تجربی فرضیات خود در خصوص دین به گستره روان‌شناسی دین روی می‌آورند ؛ در واقع روان‌شناسی به عنوان ابزاری در جهت تأیید و درك ایمان دینی ، و یا چالشی برضد آن ، در پوشش روان‌شناسی دین بكار می‌رود . این گستره علاوه بر این می‌تواند مبنا و ملاك گفتگوی میان ادیان در سطحی تجربی گردد . تحقیقات این گستره كه با ابزارها و روش‌های گوناگون در جوامع با ادیان متعدد صورت می‌گیرد ، شناخت تحقیقی ادیان را امكان پذیر می‌سازد . در واقع تحقیقات روان‌شناسی دین گرایش‌ها و پیامدهای مشترك و متمایز دینداری در نمونه‌های مورد بررسی برمبنای ادیان مختلف را آشكار میسازد و فرایند گفتگوی میان ادیان را تسهیل می‌كند ، و بر همین اساس می‌تواند یكی از مبانی و محورهای گفتمان بین ادیان گردد . استفاده از روان‌شناسی دین در این زمینه دامنه گفتگوی میان ادیان را از سطح نظری به سطح تجربی می‌كشاند .”
اینكه چرا برخی از افراد عمیقاً دیندارند در حالی‌كه برخی دیگر هیچ‌گاه به دین توجهی نمی‌كنند ؟
چرا برخی مسلمان ، زرتشتی ، بودایی هستند و برخی دیگر یهودی ، مسیحی و …؟
ایمان دینی چگونه ظاهر می‌شود و به چه ترتیبی در طول زندگی تحول پیدا می‌كند ؟
چرا برخی دینداران تجربه‌های دینی عمیقی دارند ، در حالی‌كه برخی دیگر از این تجارب بی‌بهره‌اند ؟
چرا دینداری گروهی به سلامت هیجانی و رفتاری می‌انجامد و دینداری گروهی دیگر به اختلالات متعدد روان‌شناختی ؟
و …
از جمله سؤالاتی هستند كه در گستره روان‌شناسی دین مورد توجه قرار می‌گیرند و علت انتخاب چنین موضوعی برای تحقیق و ارائه رساله پایان دوره ، توجهی بود كه همیشه به امثال این مسائل داشته و دارم .
تعارض و تضادی كه در طول تاریخ میان دین و نمودهای دینی با علم و دانش رو به پیشرفت بشری مشهود بوده و هست ، همیشه این سؤال را در ذهنم تداعی می‌كرده است كه مگر دین و دینداری ، داعیه تكامل و یاری انسان و رشد و شكوفایی معنوی او را ندارد ، پس چرا هر جا سخن از رشد و پیشرفت علمی و ارتقای تمدن و دانش بشری است ، دین را به عنوان مانعی در جهت رسیدن به این هدف معرفی كرده و عملاً آن را از صحنه زندگی پس زده و به گوشه عزلت كشانده‌اند ؟
البته این روند در میان جوامع غربی و مسیحی به وضوح دیده می‌شود چرا كه قوانین كلیسا و مضامین كتاب مقدس ، گاهی چنان بی‌اساس و نامعقول‌اند كه در توجیه آن برای عقل قلمرویی جدا منظور می‌كنند و راه عقل را از راه ایمان جدا می‌دانند . “ همین است كه تاریخ تمدن اروپا را در هزار و پانصد سال اخیر به دو عصر متفاوت ،‌ ایمان و علم تقسیم كرده‌ است و این دو را در مقابل یكدیگر قرار داده است در حالی كه تاریخ تمدن اسلامی ، به عصر شكوفایی كه عصر علم و ایمان است و عصر انحطاط كه علم و ایمان توأماً‌ انحطاط یافته‌اند ، تقسیم می‌شود .
در اسلام عقل از بیشترین ارزش برخوردار است . تمام اعتقادات اسلامی متكی به عقل است . قرآن انسانها را به تعقل و تفكر فراخوانده است . در مجامع روایی ما اولین كتاب ، كتاب عقل است . موسی بن جعفر (ع) تعبیری فوق‌العاده زیبا دارند ، می‌فرمایند :
خداوند دو حجت در میان مردم دارد : حجت درونی كه عقل انسان است و حجت بیرونی كه انبیاء هستند .
 درباره تفكر و اندیشه نیز كتاب و سنت همواره توصیه و ترغیب نموده است …
قرآن قصه آدم و حوا را بسیار زیبا مطرح می‌كند . خداوند همه‌ اسماء را به آدم آموخت و آنگاه كه آدم معرفت و آگاهی یافت ، شایسته سجود فرشتگان شد … شیطان وسوسه‌گر همواره برضد عقل و مطابق هوای نفس وسوسه می‌كند و آنچه در وجود انسان مظهر شیطان است ، نفس اماره است نه عقل آدمی .”
نظر به منشأ این رشته ، كل این روند از محصولات آكادمیك غربی است . البته این رشته مدام فرهنگ‌های آسیایی را چنان‌كه باید و شاید به حساب آورده و به بررسی گرفته
است . ولی در این صورت هم این رشته یك روش تحلیلی است كه برای سنت‌های غیر غربی بیگانه بوده و حداكثر اینكه می‌تواند به عنوان یك ساختار اكتشافی برای بازخوانی و بازبینی آنها اطلاق گردد . در واقع كوشش‌های دستگاه‌مندانه برای ایجاد روان‌شناسی‌های دین كه بر مدل‌های غیر غربی فلسفه ، دین و طب استوار باشد وجود خارجی ندارد .
یكی از جریان‌های روش‌مندانه در این باب ، ارائه تجربه دینی به عنوان گوهر و اساس دین می‌باشد ، كه بررسی آن امروزه به محوری‌ترین موضوع مورد بررسی در روان‌شناسی دین تبدیل شده است .
“ در زمانی كه اعتقاد به آفریدگار متعالی و تعالیم متافیزیك ، از سوی بسیاری مردود شناخته شده است ، شیوه‌های تفسیر كه بوسیله همان اعتقادات به‌وجود آمده است در الگوهای فرهنگی اندیشه ، عمل و احساس بطور جدی تثبیت شده و حفظ می‌شوند .
زمانی اعتقاد به خدا به عنوان آفریدگار ، برای چنین عواطف و اعمالی زمینه توجیه كننده‌ای بود . حال جهت توجیه عكس شده است ، با تجارب و عواطف در صدد دفاع از عقایدند . درك بی‌نهایت ، احساس وابستگی مطلق ، عمل پرستش و قواعد حاكم بر كاربرد واژه خدا ، به همه اینها توسل پیدا می‌كنند تا گزاره‌های دینی را توجیه كنند ، گزاره‌هایی كه اگر نباشند ، این درك ، احساس ، عمل و قواعد قابل فهم نیست .”
بنابراین بحث روان‌شناسی دین در عین حالی‌كه نگاهی تازه و زیبا از دریچه‌ای نو به دین داشته و در بسیاری از موارد موفق به حل معضل عدم توافق و توازی علم و دین شده است اما باید به این نكته نیز اذعان داشته باشیم كه فرهنگ غنی اسلام ، بی‌نیاز از تمام
 تحویلی نگری‌های موجود در علوم مختلف دینی بوده و القائات و توجیهات فلسفه غرب در راستای به گوشه كشاندن دین و محدود كردن آن به قلمرو شخصی و فردی انسان‌ها را كه از نتایج اولیه آن می‌توان به بحث‌های داغ محافل امروزی چون پلورالیسم دینی ، سكولاریسم ، پوزیتیویسم جدید ، پست مدرنیسم و … می‌باشد ، به راحتی پاسخ‌گو بوده و در این زمینه تنها نیاز به مفسرین و تحلیل‌گران توانمند علوم دینی دارد . از طرف دیگر می‌دانیم كه هر چه یك پدیده برای فرد مهم‌تر باشد ، احتمال درونی سازی ، شخصی سازی و تعیین مرز كردن خودی و ناخودی در خصوص آن پدیده بیشتر می‌شود . تاریخ تحول بشر گواهی داده‌ است كه دین از چنین خاصیتی برخوردار است . دین ، هم در سطح فردی و هم در سطح فرهنگی تفسیرهای بی‌شماری را برمی‌انگیزد كه به زمان و مكان خاص آن وابسته است . دین جنبه‌ مهمی از واقعیت‌های تاریخی ، فرهنگی ، اجتماعی و روان‌شناختی‌ای است كه انسان در زندگی روزمره خود با آنها روبرو می‌شود .
چنین پدیده‌ای با توجه به شرایط كنونی جامعه ما اهمیتی دوچندان دارد و همین امر ضرورت توجه و گسترش مطالعات روان‌شناختی در خصوص دین ، به عنوان یكی از اضلاع مهم دین‌پژوهی را مورد تأكید قرار می‌دهد . اما واقعیت این است كه در خصوص انگیزه‌ها ، شناخت‌ها ، و تجارب دینی در فرهنگ ما تا به حال پژوهشی نظام دار و با پشتوانه‌های نظری محكم صورت نگرفته است .
در حالی‌كه امروزه در اكثر جوامع ، روان‌شناسی دین به طرز فراگیری در حال پیشرفت است ، اما این گستره در ایران از موضوع چند پایان‌نامه ، آن‌هم در رشته‌های روان‌شناسی و به صورتی جسته و گریخته ، فراتر نرفته است .
همین امر موجب شده است كسانی كه حول محور موضوعات دینی و فلسفی ـ كلامی به بررسی و تحقیق در ‘ روانشناسی دین ’ می‌پردازند (كه البته بنده نیز از این قافله مستثنی نیستم) با محدودیت شدید منابع و كتب مرجع روبرو می‌باشند .
گذشته از اینكه برای دستیابی به تحلیل و بررسی درست موضوع ، نیاز به مطالعه و كنكاش در مباحث روان‌شناسی وجود دارد كه این مقوله برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته‌های الهیاتی و دینی ، به دلیل جدا بودن این دو حوزه در رشته‌‌های دانشگاهی از یكدیگر ، مشكلات خاص خود را به همراه دارد .
لذا ، ضمن پوزش از صاحب‌نظران ، متألهان و روان‌شناسان محترم ، از ایشان تقاضا دارم ماحصل تلاش اینجانب را با دیده اغماض نگریسته و كم و كاستی‌های فراوان آنرا بر این حقیر ببخشایند .
همچنین در این راستا ، جسورانه از سازمان‌ها و نهادهای مختلف پژوهشی می‌خواهم موضوعات روان‌شناسی دین را یكی از محورهای پژوهشی خود سازند ، و نظام آموزش عالی در رشته‌های روان‌شناسی و الهیات نیز برنامه‌ریزی برای درس روان‌شناسی دین را در اولویت قرار دهند .

فهرست منابع و مآخذ(فارسی) :
1-     استور ، آنتونی . فروید . ترجمه حسن مرندی . انتشارات طرح نو . 1375
2-    الیاده ، میرچا . فرهنگ و دین (برگزیده مقالات دائره المعارف دین ) . ترجمه بهاءالدین خرمشاهی . تهران طرح نو . 1374
3ـ الیاده ، میرچا . دین پژوهی . ترجمه بهاءالدین خرمشاهی . پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی . 1375 .
4ـ استیس ، والتر . عرفان و فلسفه . ترجمه بهاءالدین خرمشاهی . تهران سروش . 1367
5ـ باربور ، ایان .  علم و دین . ترجمه بهاءالدین خرمشاهی . مركز نشر دانشگاهی . چاپ سوم . 1379 .
6ـ پاپكین ، ریچارد/ استرول ، آوروم . كلیات فلسفه. ترجمه دكتر سید جلال‌الدین مجتبوی . انتشارات حكمت . چاپ سوم . 1402 قمری .
7ـ پترسون ، مایكل . عقل و اعتقاد دینی . ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی . انتشارات طرح نو . 1379 .
8ـ پراودفوت ، وین . تجربه دینی . ترجمه عباس یزدانی . قم: مؤسسه فرهنگی طه . 1377 .
9ـ جعفری ،‌محمدتقی. فلسفه دین. ترجمه بهراد راد. انتشارات الهدی. 1372 .
10ـ مك دونالد، فردریك .ج . روان‌شناسی تربیتی . ترجمه زهره سرمد . دانشگاه تهران . 1355 .
11ـ جیمز، ویلیام. دین و روان. ترجمه مهدی قائنی . قم: انتشارت دارالفكر. چاپ دوم .1367 .
12ـ دوآن ، شولتس . روان‌شناسی كمال ، الگوهای شخصیت سالم . ترجمه گیتی خوشدل . نشر نو . 1362 .
13 ـ سروش ، عبدالكریم . ایدئولوژی شیطانی (دگماتیسم نقابدار) . موسسه صراط . تهران . 1374 .
14- فروغی، محمدعلی . سیر حكمت در اروپا . انتشارات زوّار . 1317
15ـ فروم، اریك. روان‌كاوی و دین . ترجمه آرسن نظریان. انتشارات پویش. 1363 .
16- فروم، اریك . رسالت زیگموند فروید . ترجمه فرید جواهركلام . تهران . 1358 .
17ـ فروید، زیگموند. آینده یك پندار . ترجمه هاشم رضی. تهران . 1339 .
18ـ فروید، زیگموند. توتم و تابو. ترجمه خنجی. تهران، كتابخانه طهوری
19- قراملكی، احد فرامرز . موضوع علم و دین در خلقت انسان . تهران . آرایه . 1373 .
20ـ گنون، رنه. سیطره كمیت و علایم آخر زمان. ترجمه دكتر علیمحمد كاردان. مركز نشر دانشگاهی .چاپ دوم. 1365 .
21ـ لگنهاوزن، محمد. اسلام و كثرت گرایی دینی.ترجمه نرجس جواندل. قم: مؤسسه فرهنگی طه. 1379 .
22- مجتهد شبستری ، محمد . هرمنوتیك با كتاب و سنت . طرح نو . تهران . 1375 .
23ـ مورنو، آنتونیو. یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمه داریوش مهرجویی. مركز نشر دانشگاهی. 1376 .
24ـ مطهری، مرتضی. انسان كامل.  انتشارات صدرا . چاپ سیزدهم. 1374 .
25ـ مطهری، مرتضی. مسئله شناخت .انتشارات صدرا. 1376 .
26ـ مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. انتشارات صدرا. 1378 .
27ـ هیك، جان. فلسفه دین. ترجمه بهراد راد. انتشارات الهدی . تهران. 1372 .
28ـ هیوم، دیوید. تاریخ طبیعی دین .ترجمه حمید عنایت. انتشارات خوارزمی. چاپ سوم. 1360 .
29ـ یونگ، كارل گوستاو. روان‌شناسی و دین. ترجمه فؤاد روحانی. تهران. كتاب‌های جیبی. 1370 .
30ـ یونگ،كارل گوستاو. خاطرات،رؤیاها و اندیشه ها. ترجمه پروین فرامرزی. چاپ اول. تهران. 1356 .
31- یونگ، كارل گوستاو . روان‌شناسی و كیمیاگری . ترجمه پروین فرامرزی . انتشارات آستان قدس . مشهد . 1370
32ـ مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر. مجله قبسات. 1375 . شماره‌های : سال دوم ، ش 1 و 5 و 6 . سال سوم ، ش 2 و 3 .
 

فهرست منابع و مآخذ(انگلیسی) :
1- Alstone, William p. Perceiving God, Ithaca Cornell Vriversity Press. 1991 .
2- Baldwin J . m . (ed) . Dictionary of philosophy and psychology . Gloucester, Mass . Peters Smitt . U.S.A . 1960 .Vs . 1-3 .
3- Brown ,L.B. Advances in the Psychology of Religion Oxford : Pergamon Prrss . 1985 .
4- Byrne p . “John Hick’s Philosophy of world Religions”. Scottish Journal of theology 35 . No .4 . 1982 .
5- Collins ,G.R. Religion and Psychology in Corsini and Auerbach (Eds) , Concise Encyclopedia of Psychology . New york : John Wiley and Sons . 1996 .
6- Edwards P.(ed) . Encyclopedia of philosophy . Macmillan publishing Co.Jnc. and the free press . New york . 1972 . Vs . 1-8 .
7- Hastings J . (ed) , Encyclopedia of Religion and Ethics . Mundas – phrygians . New york :Gharlrs Scribners Sons . 1971 . Vs . 1-12 .
8- John Hick , “Religious pluralism” , in A Companion to Philosophy of Religion , Philip L.Quinn and Charles Taliaferro eds . Oxford : Blackwell , 1997 .
9- Swiburne, R .(ed). The Existance of God .Oxford : Clarendon Press . 1979 .
10- William J . Wainwright , Philosophy of Religion , Belmont , CA : Wadsworth , 1988 .

Abstract

            pcychology of religion is infact the study of religion from the internal and personal viewpoint . This field or subject tries , by way of pcychologicalanalisis , to survey the origin of religion and its consequences .
Many agreeing or disagreeing opinios have been presented on it
At first chapter we exactly pay to causes and motives about the appearance of this religion’s pcychological view , historical progress , notable theories and opinions in the connection , and the outcomes of making clear the personal and pcychological viewpoint of religion , which religious pluralism is one of the momentous subject among them .
       In pcychological religion subject , we can call religious experiment  which is one of the serious and significant subject , that , as the foundation of this notion , has been attended by thinkers , philosophers , and pcychologists . Religious experiments progress the knowledge ; and this is one of the considered and outstanding hypothesis in the discussion , thus the objectivity of the religious experiment , whether it is true or not , is another      hypothesis in the fieid . 
       The relation of the different opinions on the subject , which are  mentioned in the second chapter , more facilitate one”s to express his view .
          In final chapter we briefly , not only have paid to criticize and survey the subject , but also tried to state the viewpoints of contemporary thinkers ; and at the final pages the conclusion is mentioned .

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

About admin

Check Also

بررسی و مقایسه كودكان تیز هوش با کودکان عادی از نظر شخصیت در word

 بررسی و مقایسه كودكان تیز هوش با کودکان عادی از نظر شخصیت در word دارای …